تا چند سال پیش اگر کسی می‌پرسید «بردگیم ایرانی داریم؟» جواب معمولاً منچ و گل یا پوچ بود. حالا قفسه‌ی فروشگاه‌ها و کافه‌های بازی پر از بازی‌هایی است که با زبان و ذوق ایرانی ساخته یا فارسی شده‌اند: از دورهمی و خواستگاری تا گنج‌یابی و کشاورزی. این نوشته ۱۰ تا از بهترین بازی‌های ایرانی را معرفی می‌کند و برای هر کدام می‌گوید چند نفره است، چقدر طول می‌کشد و به چه جمعی می‌خورد.
بازی ایرانی یعنی چه؟
قبل از فهرست یک نکته را صادقانه بگوییم. «بردگیم ایرانی» یک تعریف واحد ندارد. بعضی از این بازی‌ها کاملاً ایرانی طراحی شده‌اند و بعضی نسخه‌ی فارسی یا ایرانی‌سازی‌شده‌ی یک بازی خارجی هستند یا از ایده‌ی آن الهام گرفته‌اند. ما هر دو دسته را آورده‌ایم، چون برای کسی که می‌خواهد بازی فارسی و در دسترس بخرد، هر دو اهمیت دارند. هرجا بازی از جای دیگری الهام گرفته یا نسخه‌ی فارسی بازی دیگری است، همین را گفته‌ایم.
معیار انتخاب ما این بود: بازی در کشورمان پیدا شود، قوانین فارسی داشته باشد، با تعداد نفرات مختلف جواب بدهد و آموزشش طولانی نباشد. اطلاعات تعداد بازیکن، مدت و سن از فهرست بازی‌های اپلیکیشن همبازی و معرفی‌های فروشگاهی آمده و ممکن است بین چاپ‌ها کمی فرق کند.
مقایسه‌ی سریع ۱۰ بازی
| بازی | نفر | دقیقه | سبک |
|---|---|---|---|
| پی‌شوم | ۳ تا ۱۲ | ۳۰ تا ۶۰ | مهمانی |
| شاه دزد وزیر | ۳ تا ۶ | ۳۰ | بلوف و نقش |
| شیر مرغ | ۳ تا ۱۰ | ۳۰ | مهمانی |
| استوژیت | ۳ تا ۶ | ۳۰ | خلاقیت و حدس |
| جالیز | ۳ تا ۷ | ۴۵ تا ۹۰ | کارتی و معامله |
| شیمیاگران | ۲ تا ۵ | ۳۰ تا ۶۰ | استراتژی |
| پاتک | ۲ تا ۸ | ۲۰ تا ۳۰ | سریع و خانوادگی |
| راز جنگل | ۲ تا ۶ | ۳۰ تا ۴۵ | حافظه و کودکان |
| آمیرزا | ۲ | ۲۰ تا ۳۰ | کلمه‌سازی |
| زیرخاکی | ۲ تا ۴ | ۳۰ | شانس و ریسک |
۱. پی‌شوم: دورهمی با خنده
پی‌شوم هم یک بازی است و هم بهانه‌ای برای دورهمی. هر دور یک نفر داور است و کارت می‌خواند. بقیه بامزه‌ترین یا خلاقانه‌ترین جواب را روی میز می‌گذارند و داور برنده را انتخاب می‌کند. قوانین کوتاه است و تنها چیزی که لازم دارید سواد خواندن و کمی ذوق است. تعداد بازیکن هم انعطاف زیادی دارد. یکی از بهترین بازی‌های ایرانی برای جمع شلوغ است.
- نفر و مدت: ۳ تا ۱۲ نفر، ۳۰ تا ۶۰ دقیقه، ۸ سال به بالا
- مناسب برای: مهمانی، دورهمی خانوادگی و دوستانه
۲. شاه دزد وزیر: بلوف و نقش‌های مخفی
شاه دزد وزیر از بازی کاغذی و سنتی خودمان به بردگیم تبدیل شده. هر کس یک نقش دارد (شاه، دزد، وزیر، جلاد، داروغه، رعیت). باید درباره نقش خودتان ادعا کنید و ادعای دیگران را باطل کنید تا سکه‌ها را جمع کنید. بازی کوتاه است و دروغ و خنده زیاد دارد. نسخه‌ی دوئل آن برای دو نفر هم هست.
- نفر و مدت: ۳ تا ۶ نفر، حدود ۳۰ دقیقه، ۱۲ سال به بالا
- مناسب برای: کسانی که بلوف و استدلال را دوست دارند. اگر مافیا و آوالون را دوست دارید، این را هم می‌پسندید.
۳. شیر مرغ: عجیب‌ترین چیز به عجیب‌ترین مشتری
شیر مرغ یک بازی دسته‌جمعی و پارتی است. همه سعی می‌کنند عجیب‌ترین چیزها را به عجیب‌ترین مشتری‌ها بفروشند. مثلاً «آدامس عشق» برای یک جلاد. بازی با خنده و دفاع از ایده‌های بی‌ربط پیش می‌رود و در پایان بهترین فروشنده مشخص می‌شود. قانونش چند دقیقه توضیح لازم دارد.
- نفر و مدت: ۳ تا ۱۰ نفر، حدود ۳۰ دقیقه، ۸ سال به بالا
- مناسب برای: جمع‌های شاد و شلوغ
۴. استوژیت: خلاقیت و ذهن‌خوانی
استوژیت نسخه‌ی فارسی بازی Dixit است. هر نفر در نوبتش یکی از کارت‌های تصویری دستش را توصیف می‌کند و دیگران باید از میان کارت‌های روی میز، کارت او را پیدا کنند. توصیف نه باید آن‌قدر روشن باشد که همه حدس بزنند و نه آن‌قدر مبهم که هیچ‌کس. تصویرهای رؤیایی و قانون ساده، آن را به بازی محبوب خانواده و دوستان تبدیل کرده. بسته‌ی افزودنی «استوژیت پلاس» هم هست که ۹۶ کارت تازه اضافه می‌کند.
- نفر و مدت: ۳ تا ۶ نفر، حدود ۳۰ دقیقه، ۸ سال به بالا
- مناسب برای: خانواده و جمع‌هایی که بازی خلاقانه و بدون رقابت سنگین می‌خواهند
۵. جالیز: کشاورزی و معامله
جالیز بازی کارتی رقابتی در سبک اقتصادی است. هر بازیکن جالیزهایش را اداره می‌کند، محصول می‌کارد، کود و تراکتور می‌خرد و محصول را می‌فروشد تا سکه جمع کند. معامله بین بازیکن‌ها بخش جذاب بازی است. حواس جمع و حساب‌وکتاب می‌خواهد و کمی هم شانس. اگر بازی معامله‌ای دوست دارید، جالیز گزینه‌ی خوبی است.
- نفر و مدت: ۳ تا ۷ نفر، ۴۵ تا ۹۰ دقیقه، ۹ سال به بالا
- مناسب برای: خانواده و دوستانی که معامله و چانه‌زنی را دوست دارند
۶. شیمیاگران: ساختن اکسیر
در شیمیاگران نقش کیمیاگر دارید. از کیسه‌ی خودتان مواد می‌کشید، با ترکیب مواد معجون می‌سازید و از ترکیب معجون و مواد بیشتر به اکسیرهای قدرتمند می‌رسید که امتیاز می‌آورند. بازی رقابتی است و مثل بازی‌های خوب استراتژیک، تصمیم‌های کوچک اثر بزرگ دارند.
- نفر و مدت: ۲ تا ۵ نفر، ۳۰ تا ۶۰ دقیقه، ۱۲ سال به بالا
- مناسب برای: نوجوان و بزرگسال، شب‌های بازی فکری
۷. پاتک: سریع باشید
پاتک نسخه‌ی ایرانی بازی سرعتی Ghost Blitz است. روی هر کارت چند شکل هست. باید سریع تحلیل کنید که شکل مورد نظر کدام یک از مهره‌های روی میز است (یا هیچ‌کدام) و زودتر از بقیه آن را بردارید. قانونش در یک دقیقه توضیح داده می‌شود و بازی خنده و داد و بیداد زیاد دارد. وقتی بازیکن‌ها چشم و دست خوبی دارند، دور‌ها تند و هیجانی می‌شود.
- نفر و مدت: ۲ تا ۸ نفر، ۲۰ تا ۳۰ دقیقه، از حدود ۵ تا ۸ سال به بالا (بسته به چاپ)
- مناسب برای: خانواده، بچه‌ها و جمع‌های شلوغ
۸. راز جنگل: گنج زیر درخت
راز جنگل از بازی‌های محبوب بچه‌ها در کشورمان است. گنجینه‌ها زیر درخت‌های جنگل پنهان شده‌اند و شما به نوبت از درختی به درخت دیگر می‌روید و محل گنج‌ها را به خاطر می‌سپارید. بازی حافظه و کمی شانس دارد و برای خانواده و کودکان ساخته شده. چند ناشر ایرانی نسخه‌ی خودشان را دارند (مثل فکرآوران و فکرآذین).
- نفر و مدت: ۲ تا ۶ نفر، ۳۰ تا ۴۵ دقیقه، ۶ سال به بالا
- مناسب برای: کودکان و خانواده. راهنمای بازی‌های رومیزی برای کودکان را هم ببینید.
۹. آمیرزا: دوئل کلمه‌ها
آمیرزا بازی دونفره‌ی کلمه‌سازی است و از یک بازی موبایلی الهام گرفته. هر نفر با تعداد محدودی حرف یک کلمه‌ی مخفی می‌سازد و حریف باید آن را حدس بزند. برای راهنمایی می‌شود با سکه کارت کمکی گرفت و حدس اشتباه هم جریمه دارد. کوتاه و فکری است و برای دو دوست یا زوج مناسب است.
- نفر و مدت: ۲ نفر، ۲۰ تا ۳۰ دقیقه، ۸ سال به بالا
- مناسب برای: دونفره و دوستداران بازی با کلمه
۱۰. زیرخاکی: گنج تا کجا؟
زیرخاکی بازی ریسک‌کردن است. هر بازیکن یک جوینده‌ی گنج است و کارت‌ها را یکی یکی رو می‌کند. اگر کارت تازه باشد گنجش بیشتر می‌شود و اگر تکراری باشد دستش «داغ» می‌شود. همه مدام باید تصمیم بگیرند ادامه بدهند یا گنج را نگه دارند. قانون بسیار ساده و بازی سریع است.
- نفر و مدت: ۲ تا ۴ نفر، حدود ۳۰ دقیقه، ۱۰ سال به بالا
- مناسب برای: خانواده و بازی سبک بین دو بازی سنگین
بازی‌های دیگری که ارزش دیدن دارند
- دستباف و سفالگر: دو بازی استراتژیک ایرانی با موضوع قالی‌بافی و سفالگری برای کسانی که بازی فکری سنگین‌تر می‌خواهند.
- گل یا پوچ: بازی سنتی و کلاسیک خودمان که حالا نسخه‌ی جعبه‌ای هم دارد.
- یوز: بازی کارتی بر اساس انیمیشن ایرانی «یوز» که حالت تک‌نفره هم دارد.
- شیر سماور: با الهام از بازی Red Flags. پدر و مادرها برای پسرشان خواستگاری می‌کنند. بزرگسال، ۳ نفر به بالا.
- میم‌چی: بازی کارتی و پارتی با الهام از بازی میم. فقط برای جمع بزرگسال است و محتوایش مناسب بچه‌ها نیست.
- لونا: بازی کارتی با الهام از «اسنورتا». هر کس یک نقش حیوانی دارد و باید صدای حیوان حریف را تقلید کند.
کدام بازی ایرانی را بخرم؟
| جمع شما | انتخاب پیشنهادی |
|---|---|
| دورهمی شلوغ و پرخنده | پی‌شوم، شیر مرغ، پاتک |
| دوستان بازی‌باز، شب بازی فکری | شیمیاگران، جالیز |
| بلوف و استدلال | شاه دزد وزیر |
| خلاقیت و بازی بدون رقابت سنگین | استوژیت |
| دو نفر | آمیرزا، شاه دزد وزیر دوئل |
| خانواده و بچه‌ها | راز جنگل، پاتک، زیرخاکی |
بازی ایرانی را کجا امتحان کنیم؟
قبل از خرید بهتر است یک دست بازی کنید. بیشتر کافه‌های بازی بازی‌های ایرانی را در قفسه دارند و گیم‌مستر قانون را توضیح می‌دهد. فهرست کافه‌های بردگیم تهران را ببینید. در فهرست ۱۰۰ بازی رومیزی هم تعداد نفر، مدت و سن بازی‌های ایرانی کنار بازی‌های خارجی آمده است. اگر همراه ندارید، هم بازی پیدا کنید.
پرسش‌های پرتکرار
بهترین بردگیم ایرانی کدام است؟
بسته به جمع شما. برای دورهمی پی‌شوم و شیر مرغ، برای خانواده راز جنگل و استوژیت، برای بازی فکری شیمیاگران و جالیز و برای دو نفر آمیرزا. هیچ بازی برای همه بهترین نیست.
بازی ایرانی برای کودکان کدام است؟
راز جنگل و پاتک برای کودکان و خانواده مناسب هستند. زیرخاکی از ۱۰ سال به بالا است. میم‌چی را برای بچه‌ها نخرید.
بازی‌های ایرانی نسبت به خارجی چه مزیتی دارند؟
قوانین و متن فارسی دارند، موضوعشان آشناست و معمولاً به قطعه و پشتیبانی داخلی دسترسی بیشتری دارید. راهنمای انتخاب اولین بازی رومیزی کمک می‌کند بین ایرانی و خارجی انتخاب کنید.
آیا همه‌ی این بازی‌ها کاملاً ایرانی هستند؟
نه. بعضی کاملاً ایرانی طراحی شده‌اند و بعضی مثل استوژیت، پاتک و راز جنگل نسخه‌ی فارسی یا ایرانی‌سازی‌شده‌ی بازی‌های خارجی هستند. در متن برای هرکدام توضیح داده‌ایم.
چطور بازی ایرانی را پیدا کنم؟
در فروشگاه‌های بازی و دیجی‌کالا بگردید یا در دستیار انتخاب بازی همبازی تعداد نفرات و مدت را بدهید تا بازی مناسب پیشنهاد شود.
